ახალი ამბები

სომხეთისა და თურქეთის ერთობლივმა სამუშაო ჯგუფმა გიუმრი-ყარსის რკინიგზის რეაბილიტაციისა და ექსპლუატაციაში გაშვების საკითხებზე შეხვედრა გამართა. აშშ-ის საელჩომ ეს ფაქტი შეაფასა, როგორც "ისტორიული პროგრესი მშვიდობიანი და აყვავებული სამხრეთ კავკასიისკენ."

ვითარების არსი: სამუშაო ჯგუფმა თავისი პირველი ოფიციალური შეხვედრა სამშაბათს, თურქეთის ქალაქ ყარსში გამართა. სომხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ცნობით, შეხვედრა სომხეთ-თურქეთის ნორმალიზაციის პროცესის ფარგლებში მიღწეული შეთანხმებების შესაბამისად შედგა.

• "მხარეებმა ხაზი გაუსვეს გიუმრი-ყარსის რკინიგზის დროული ამოქმედების მნიშვნელობას რეგიონული სატრანსპორტო კომუნიკაციების გაუმჯობესების კონტექსტში," - ნათქვამია განცხადებაში.
• "სომხეთსა და თურქეთს შორის ამ კრიტიკული კავშირის აღდგენა მნიშვნელოვანი ნაბიჯია რეგიონული კავშირების გასახსნელად და რეგიონული სტაბილურობის განსამტკიცებლად," - აღნიშნა აშშ-ის საელჩომ თავის ოპერატიულ გამოხმაურებაში.
• საელჩომ ასევე ახსენა 2025 წლის აგვისტოში ვაშინგტონში გამართული სომხეთი-აზერბაიჯანი-აშშ-ის სამიტი და აღნიშნა, რომ სწორედ მან "მოამზადა ნიადაგი ასეთი მნიშვნელოვანი მოვლენებისთვის."

ჩაშლილად: მხარეებმა ახურიკი-აქიაქას სარკინიგზო სასაზღვრო პუნქტის ფუნქციონირებისთვის საჭირო ტექნიკური მოთხოვნების შეფასების შესახებ შეთანხმებას 2024 წლის ივლისში მიაღწიეს. ნორმალიზაციის პროცესში სომხეთისა და თურქეთის სპეციალური წარმომადგენლები, რუბენ რუბინიანი და სერდარ ქილიჩი შეხვდნენ.

• იმავე პერიოდში მხარეები შეთანხმდნენ "დიპლომატიური/სამსახურებრივი პასპორტების მფლობელებისთვის სავიზო პროცედურების გამარტივებაზე," რაც ძალაში 2026 წლის 1 იანვრიდან შევიდა.
• რკინიგზის შესახებ შეთანხმების შემდეგ, "ორი ქვეყნის შესაბამისი უწყებების წარმომადგენლებმა" 2025 წლის ნოემბერში გამართეს შეხვედრა ახურიკი-აქიაქას სასაზღვრო გადასასვლელზე და სომხეთის ქალაქ გიუმრიში. ეს იყო ტექნიკური დისკუსიების მეორე რაუნდი, რომელიც "გიუმრი-ყარსის რკინიგზის რეაბილიტაციასა და გააქტიურებას ისახავდა მიზნად."

დიდი სურათი: სომხურმა მხარემ ადრე უკვე განაცხადა, რომ თურქეთთან მისი სასაზღვრო გამშვები პუნქტები გამოსაყენებლად მზადაა.

• ამჟამად ახურიკის გამშვებ პუნქტზე სომხეთის ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის მესაზღვრეები დგანან, ადრე კი ამას რუსი მესაზღვრეები აკეთებდნენ.
• თუმცა, რუსი მესაზღვრეები კვლავ რჩებიან თურქეთისა და ირანის საზღვრებზე.
• სომხეთისა და თურქეთის ნორმალიზაციის პროცესი 2022 წლიდან აქტიურ ფაზაში გადავიდა. 2025 წლის ბოლოდან გაჟღერებული პოზიტიური გზავნილების მიუხედავად, დიპლომატიური ურთიერთობები ჯერ კიდევ არ არის დამყარებულა და სახმელეთო საზღვარი დახურულია.
• 2022 წელს მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მესამე ქვეყნის მოქალაქეებსა და დიპლომატებს სახმელეთო საზღვრის გადაკვეთის უფლებას მისცემდნენ, თუმცა მას შემდეგ თურქეთი აცხადებს, რომ სომხეთთან ნორმალიზაციის პროცესში შემდგომი წარმატების წინაპირობა სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო პროცესში პროგრესია. თურქეთმა სომხეთთან საზღვარი 1993 წელს, ყარაბაღის პირველი ომის დროს ჩაკეტა.

კონტექსტი: რამდენიმე დღის წინ, სომხეთის პარლამენტის თავმჯდომარემ, ალენ სიმონიანმა სტამბოლში განაცხადა, რომ სომხეთისა და თურქეთის სახმელეთო საზღვრის გახსნას აზერბაიჯანი ბლოკავს "თავისი ლობისტური საქმიანობითა და თურქეთზე გავლენით."